Słowa kluczowe: kosmetyki samoopalające, dihydroksyaceton, DHA


W obecnych czasach opalona skóra jest synonimem zdrowego i modnego stylu życia. Z tego powodu ogromna część społeczeństwa chcąc przyciemnić kolor skóry regularnie korzysta z kąpieli słonecznych lub ekspozycji na promieniowanie UV generowane przez lampy solaryjne. Promieniowanie ultrafioletowe poprzez aktywację tyrozynazy i przyspieszenie proliferacji melanocytów stymuluje proces melanogenezy, w wyniku którego powstają w skórze barwne biopolimery zwane melaninami. Melaniny gromadzą się w keratynocytach w okolicy jądra komórkowego i absorbują promieniowanie UV, dzięki czemu chronią skórę przed uszkodzeniami spowodowanymi ekspozycją na promieniowanie naturalne i sztuczne, a także neutralizują reaktywne formy tlenu. Jednak duża dawka promieniowania UV, zwłaszcza krótkofalowego może prowadzić do osłabienia zdolności barierowych i podrażnień skóry. Powtarzająca się ekspozycja przyspiesza procesy fotostarzenia objawiające się , wzrostem grubości stratum corneum, przewlekłymi stanami zapalnymi, zaburzeniami funkcji gruczołów łojowych, teleangiektazjami,, hiperpigmentacją i powstawaniem zmarszczek. Jest także podstawową przyczyną nowotworów skóry. Działanie to dotyczy zarówno promieniowania krótko- jak i długofalowego (UVB i UVA).
Wraz z rozwojem mody na opaleniznę i coraz większą świadomością społeczeństwa na temat niekorzystnych aspektów długotrwałego przebywania na słońcu zaistniała potrzeba stworzenia preparatów, które zapewniałyby efekt zbliżony do opalenizny możliwy do osiągnięcia bez wspomnianych wyżej skutków ubocznych, przede wszystkim fotostarzenia i zagrożenia nowotworami. Alternatywą dla opalania słonecznego i solaryjnego jest stosowanie preparatów kosmetycznych które reagując z białkami stratum corneum tworzą związki barwne powodując przyciemnienie koloru skóry, podobne do naturalnej opalenizny. Efekt taki dają alfa-hydroksyketony, wchodzące w reakcję Maillarda z aminokwasami peptydowych struktur keratynocytów. W wyniku tej reakcji powstają nierozpuszczalne w wodzie pigmenty – melanoidyny, nadające brązowy odcień wierzchnim warstwom stratum corneum.
Praktyczne zastosowanie w preparatach do barwienia skóry znalazły przede wszystkim dihydroksyaceton (1,3-dihydroksy-2-propanon) i -L-ery-truloza ((S)-1,3,4-trihydroksy-2-butanon) oraz substancje należące do grupy pochodnych chinonowych: lawson (2-hydroksy-1,4-naftochinon) oraz juglon (5-hydroksy-1,4-naftochinon). Ich podstawową cechą jest stosunkowo duża szybkość reakcji z białkami i tworzenie melanoidyn o odpowiednim kolorze.
W preparatach samoopalających najczęściej stosowanym składnikiem jest dihydroksyaceton.